Oculus perditus

op de plof

Jul 31, 2025

Heino

Heino Bouman heeft maar één oog. Het andere is hem uitgeschoten door Peter Uringa, zoon van de Chr. poelier aan de Rolderstraat. “Ik schiet je een oog uit”, riep hij vanuit zijn zolderraam met de windbuks in aanslag, tot zijn eigen verbijstering de daad bij het woord voegend. Van dertig meter afstand raakte hij de enige plek, waar het kleine kegelvormige loden projectiel permanente schade kon aanrichten - een pupil van nog geen halve centimeter in doorsnede. Peter blijft zitten met een levenslang schuldgevoel, Heino met een glazen oog. De dader neemt later het bedrijf van zijn vader over, zich specialiserend in geschoten wild. Het slachtoffer wordt ondernemer in het schildersbedrijf, een goedkeurend oog werpend op het verfwerk van zijn werknemers. De laatste jaren handelt hij in alcoholvrije bieren, gedreven door zijn eigen drooglegging.

Het gezin Bouman is woonachtig op nummer 239 van de Steendijk, de oude weg naar Rolde. Het verblijfsobject heeft een oppervlakte van 233 m² en staat op een perceel van 1104 m². Ernaast ligt het Amelterbos, dat helaas in 1964 in tweeën is gedeeld door de Rolderhoofdweg. Nu staan de bulldozers al weer klaar om er nogmaals een stuk van op te slokken ter aanleg van de Europaweg-Oost. Nochtans biedt het ruimte genoeg voor de prepuberale activiteiten van onze vriendengroep, dewelke in die dagen bestaat uit de vaste kern - Joop, Johan en ik - aangevuld met Erik Planjer en Heino.

Solex

Onze activiteiten bestaan voornamelijk uit het berijden van vader Boumans oude Solex. Beurtelings gezeten op het grote zweefzadel, met de anderen op hun fietsen in konvooi achter ons aan, doorkruisen we het Amelterbos - dwars door het verse gele zand voor de nieuwe weg - helemaal tot aan het Poepenhemeltje en weer terug.

Op de vlakke stukken haalt het bromrijwiel makkelijk dertig kilometer per uur; bij de helling van het kleine openluchttheater moeten we meetrappen. Maar dan gaat het ook als een speer naar beneden.

Soms valt het hulpmotortje uit met een reutelend zuchten, en is Heino langdurig bezig het weer aan de praat te krijgen. Met gevoel bedient hij de choke en laat de aandrijfrol meermaals zakken op het wiel, dat door een van ons wordt rondgedraaid terwijl twee anderen het voertuig in de lucht houden. Daarbij knijpt hij één oog dicht - waarschijnlijk uit gewoonte, want volgens mij maakt het geen enkel verschil.

Joop neemt geen risico’s en doet het kalm aan, als een bejaarde rondtuffend over de bospaden. Met de fiets kunnen we hem bijhouden. Gelijk heeft hij ook, daar hem immer de ongelukken overkomen, zijn voorzichtigheid ten spijt - of wellicht juist daardoor. Johan is opgegroeid met de geur van mengsmering en berijdt al jaren de voetgeschakelde Kreidlers van zijn broers, op het Kerkhofslaantje achter zijn huis. Ook op mij maakt de ploffiets weinig indruk. Mijn lieve broer Jacob heeft een 100cc Yamaha motor en ik lees maandelijks zijn lijfblad Moto73 van voor tot achter door. Erik is een levenslustige jongen, die plezier schept in alles wat hij doet.

Niettemin zijn het aangename middagen, die wij doorbrengen in een broederlijke sfeer. Het venster naar de volwassenheid staat al op een kier, maar onze kinderlijke balsturigheid is nog niet verdwenen. Wij zijn nog jaren verwijderd van de bromfietsgerechtigde leeftijd, wat het geheel het opwindende aura geeft van een verboden ritueel.

Erik zal deze leeftijd nooit bereiken. Op 30 juni 1975 zeilt hij met zijn vader Bram en zijn broer Peter over het Lago Maggiore in Italië, wanneer een hevige storm opsteekt. Niet in staat op tijd de wal te bereiken, komen ze alle drie om in de golven. Moeder Marry Planjer blijft achter, alleen met de twee oudsten1.

Op mijn cassetterecorder, met de microfoon voor de transistorradio opgenomen, draai ik uitentreuren en in tranen het volgende lied van Terry Jacks, een adaptatie van Jacques Brels2 “Le Moribond”:

Goodbye my friend, it's hard to die
When all the birds are singing in the sky
Now that the spring is in the air
Pretty girls are everywhere
Think of me and I'll be there

We had joy, we had fun
We had seasons in the sun
But the hills that we climbed were just seasons out of time..

0:00

-3:26