Mater dulcissima
krachtige kaas
de moeder
Tussen de prominent aanwezige vader en de immer dominerende grootmoeder nam Moeder een bescheiden, maar onmisbare plaats in. Ze troostte me bij klein verdriet, verwende me bij het thuiskomen van school en leende steeds een luisterend oor. Zij had de gave om conflicten te sussen en de vrede te herstellen. Boos werd ze nooit, eerder verdrietig. Hetgeen voor mij nog erger was, en zeker effectiever.
Ik bracht veel tijd door met Moeder, voornamelijk in de keuken. Mijn brede belangstelling strekte zich uit tot de voedselbereiding in vele facetten, met inbegrip van het schoonhouden van de keuken en al haar gerei, zodat men mij dikwijls kon aantreffen bij het aanrecht, op een bijgeschoven stoel ter compensatie voor mijn kleine gestalte, soms met aandacht roerend in een beslag, dan weer geestdriftig poetsend op de gasbranders. Vingers van de knoppen houden, zei Moeder, want onverbrande gassen zijn dodelijk bij inademing. Daadwerkelijk rook het naar de hel, toen ik het toch probeerde: de alarmerende zwavellucht van de Duivel1.
patronen
Met aandacht en geduld bracht ze mij het handwerken bij. In recht en averecht breide ik een sjaal voor mijn donkerbruine knuffelbeer Teddy, die ik in een vlaag van semantische helderheid zijn naam had gegeven. Geboeid volgde ik de reis van de eindeloze wollen draad die door de pennen met zichzelf verknoopt werd, langzaam aangroeiend tot een ruimtelijke structuur. Bedankt, zei Teddy, want hij zat nogal eens op de tocht, waardoor hij stijf werd in de nek. Tevreden stelde ik vast, dat de nekspieren weer soepel aanvoelden door de heilzame warmte van mijn creatie.
In kruissteek borduurde ik een goed gelijkend portret van mijn wolharige vriend. Moeder was gaarne bereid mij haar kunde door te geven. Zij kocht kant-en-klare pakketten van DMC, bestaande uit een voorbedrukt gesteven stramien en de benodigde hoeveelheid borduurgaren in de juiste kleuren. De keuze aan motieven omvatte – maar was niet beperkt tot – bloemstillevens, molens, bijbelse taferelen, poezen, honden, herders met schapen en chalets in de Alpen. Veelal werd ook de stompe naald meegeleverd waaraan je je niet prikken kon, zoals het de arme Doornroosje was overkomen met alle ingrijpende gevolgen van dien. Ze leefde nog lang, gelukkig. De voltooide werkstukken – gelijkend op kleine veelkleurige tapijtjes – konden worden ingeraamd voor aan de wand, of verder verwerkt tot kussens. De beer kreeg een ereplaats boven mijn helft van het tweepersoonsbed dat ik met lieve broeder Jacob deelde.
Met dammen kon ik haar verslaan, wat bij Vader godsonmogelijk was. Hij speelde toernooien, en het gehaakte kleedje naast de koffergrammofoon stond vol met zijn trofeeën. Soms liet hij mij winnen, maar zei dat er altijd fijntjes bij. Moeder was een geduchte tegenstander en opmerkelijk scherp van geest. Ze had geleerd tot in de achtste klas, maar was altijd heel gewoon gebleven. Als ik van haar won, dan zwol mijn kinderhart van trots. Wellicht gaf ook zij mij de partij – maar zweeg daarover, uit moederliefde en een zachtmoedig gebrek aan zelfvertoon.
wondpleister
Met een helder inzicht in de psychosomatiek van het kind ontwikkelde zij een eigen holistische, op zuivelenergie gebaseerde remedie tegen acute pijnen. Kwam ik huilend bij haar aan met een verse buil of schram, dan bedekte zij de plek met een plakje kaas – mijn favoriete lekkernij. Hoe langer dat erop bleef zitten, des te sneller zou mijn pijn verdwijnen. Doorgaans trad terstond de helende werking in, waarna de smakelijke pleister met een gerust hart ter herbestemming kon worden afgenomen.
stoaltjes
Zij had het talent om bij elke gelegenheid een quote, bijbeltekst, gezegde, spreekwoord of andere oneliner te kunnen declameren. “Kalmte alleen kan je redden” was haar meest geliefde uitspraak, en bleek in veel gevallen van toepassing. Met verve vertelde ze de zg. stoaltjes, een vast repertoire van korte verhalen uit eigen beleving of overgeleverd uit de familie. Bijvoorbeeld deze:
Hark net ‘n permuntje in mond doan, belt der aine aan. Ik pak permuntje tot mond oet en leg om zolaang eem op toafeltje in gaang. Dou ik oopm, stait domnee veur deur. Ik zeg domnee kom der in jong en hang joen jase moar op spieker eem. Domnee zugt permuntje op toafeltje, bedenkt zug niks en stokt om rap achter koezen. Wat heb wie laagt dou vot waas!
waarheid
Haar rustige en beredenerende natuur was mij tot richtsnoer in mijn hele leven. Toch kan het bloed mij hevig koken bij onrecht en bedrog, zoals ook haar dat soms met ongewone gloed overkwam. Daarenboven was ze diep gelovig, op eenvoudige en oprechte wijze, zonder het geringste spoor van huichelarij. Ze was de enige onder ons die de beide zondagspreken blijmoedig herdacht, bepeinsde en ijverig betrachtte, zoals wij dat samen zingend in Psalm 12 beleden. Voor mij belichaamde zij het geloof in haar zuiverste vorm. De discrepantie tussen leer en wandel van vele geloofsbroeders had mijn observerend oog al snel getroffen. Een schijn van heiligheid, die het Evangelie de kracht ontnam - en daarmee ook de waarheid.
Haar verscheiden in 2007, een jaar na Vader, bracht mij in een existentiële crisis die ik met moeite te boven kwam. Maar zover zijn we nog niet.
Aan aardgas wordt mercaptaan (vaak ethylmercaptaan) toegevoegd als alarmerende geur. Dit geeft het een kenmerkende, onaangename zwavelgeur die lijkt op rotte eieren, zodat lekkages snel opgemerkt kunnen worden. Aardgas zelf is reukloos, dus deze toevoeging is cruciaal voor de veiligheid.
Psalm 1:1
Welzalig hij, die in der bozen raad
Niet wandelt, noch op 't pad der zondaars staat,
Noch nederzit, daar zulken samenrotten,
Die roekeloos met God en godsdienst spotten;
Maar 's HEEREN wet blijmoedig dag en nacht
Herdenkt, bepeinst, en ijverig betracht.