Inter arma caritas

stereoprik

onder de wapenen

Bij gebrek aan een vaste baan besluit ik vervroegd in militaire dienst te gaan. Dat heb ik dan vast achter de rug en wie weet, wat ik daar nog leer. Ik meld mij aan en word vervolgens te Groningen opgeroepen ter keuring. Deze verloopt conform de ABOHZIS classificatie, waarbij cijfers van 1 tot 5 worden toegekend aan de volgende onderdelen: Algemeen, Bovenste ledematen, Onderste ledematen, Horen, Zien, Intelligentie en Stabiliteit. Een vijf op een van de onderdelen leidt tot afkeuring, eventueel met vervangende dienstplicht. Populair in die tijd is de S5, die tot 1974 automatisch op homoseksuelen werd toegepast.

Op geen van de criteria scoor ik slecht en ik word ingelijfd bij de Koninklijke Landmacht. Met mijn achttien jaren ben ik een van de jongsten.

hospik

In de strenge winter van 1978-1979 volgt de legering in de kazerne te Hollandsche Rading, nabij Utrecht, voor een periode van vier maanden. Hier bevindt zich het Opleidingscentrum der Koninklijke Geneeskrachtige Troepen. Wij worden klaargestoomd tot zg. hospikken, soldaten die aan het front de levenden van de doden moeten scheiden. Bij de levenden is de prioriteit van belang: hopeloze gevallen worden niet behandeld, teneinde tijd en moeite te kunnen besteden aan degenen die nog een kans maken.

Wij leren verbanden aanleggen inclusief het tourniquet, spuiten zetten in zowel de subcutane als in de intraveneuze en de intramusculaire regio, provisorische spalken plaatsen bij botbreuken en verder alles wat aan een bloedig front te pas kan komen. Aan het einde van de opleiding wordt ons het diploma EHAF (Eerste Hulp Aan Front) uitgereikt.

Seedorf

Voor de avontuurlijken onder de dienstplichtigen die niet in Nederland wensen te dienen, zijn er twee mogelijkheden: Namibië of Duitsland. Ik kies de laatste, vanwege de grotere veiligheid op dat moment. De overige tien maanden van mijn krijgsplicht breng ik deswege door bij de 41 Pantserbrigade in de legerplaats Seedorf, nabij Zeven, tussen Bremen en Hamburg. De brigade is opgedeeld in vele bataljons, elk gehuisvest in een lang gebouw van twee verdiepingen. Een daarvan is ons 41 Genie Bataljon, dat weer bestaat uit de A-, B- en C-compagnie. Elk van deze compagnieën omvat een aantal pelotons.

Ons peloton valt niet onder een van deze compagnieën. Wij bemannen de Bataljons Hulp Post, een aparte afdeling aan een van de korte zijden van het gebouw. Het bestaat uit een wachtruimte, twee behandelkamers, een kleine apotheek en de twee slaapvertrekken voor de acht geneeskrachtige soldaten. Vier daarvan zijn Chauffeur/Hospik en vier reine Hospik. De laatsten hebben twee maanden meer opleiding genoten, maar mogen niet rijden.

materieel

De voertuigen waarover wij beschikken, alle voorzien van het Rode Kruis van Henry Dunant, zijn de drietonner DAF YA 328, de eentonner DAF YA-126 GWT Ambulance en twee Jeeps Gewondentransport NEKAF M38a1. Een der beide Jeeps wordt mij toegewezen, als bijrijder en teamleider.

Het is een wonderlijk voertuig. De onder licentie door de Nederlandse firma NEKAF gebouwde klassieke Willy’s Jeep is aan de open achterkant voorzien van twee veldbrancards, die voor bijna de helft uitsteken. Een verlengde canvas huif moet daarbij de slachtoffers enige bescherming bieden tegen weer en wind. Onder het rijden is geen behandeling mogelijk. Op de bedden is het echter aangenaam liggen om te roken of te slapen tijdens oefeningen, gedurende dewelke wij doorgaans toch maar in ledigheid langs de kant staan te wachten op incidenten, waarbij een beroep zou kunnen worden gedaan op onze geneeskracht.

Voor mij als toeschouwer zijn deze oefeningen een genot. Reeds als kind verlustigde ik mij aan grote voertuigen en machines, en hier kom ik volop aan mijn trekken. Het 41 Genie Bataljon heeft tot taak alle hindernissen uit de weg te ruimen bij het eventuele oprukken van de zware pantserbrigade in oostelijke richting. In Noord-Duitsland zijn dat met name kanalen en rivieren, die op vernuftige wijze worden overgestoken. Ik zie de M48 AVLB Patton Bridge Layer in actie, die geschikt is voor een overspanning van 18 meter. De brede rivier de Weser wordt bedwongen met amfibische brugdelen, door grote vrachtwagens in het water geschoven. Aan elkaar geklonken vormen ze een drijvende brug, afzonderlijk kunnen ze dienst doen als pont voor het overzetten van tanks en zware voertuigen. Als mieren bewegen zich de talloze manschappen over de enorme contrapties, gewapend met hamers en grote moersleutels. Rokend op de oever sla ik ze met belangstelling gade.

munitie

Onze bewapening - enkel ter zelfverdediging - bestaat uit pistoolmitrailleurs UZI voor de chauffeurs en pistolen FN Browning High Power voor de reine hospikken. Beide nemen ze dezelfde munitie aan: de 9mm Luger, ook wel genoemd: parabellum, naar het Latijnse i vis pacem, para bellum. (Wilt gij vrede, bereidt u dan voor op oorlog). Nadeel van de kogel is de neiging tot overpenetratie, waarbij het projectiel het doelwit aan de achterzijde verlaat zonder bij dezelfde veel schade aan te richten. Dit probleem kan worden voorkomen door het gebruik van de zogeheten dum-dum of stopkogel - later hollow point - die echter vanwege de gruwelijke verwondingen aan strenge internationale regels gebonden is. Ze werd ingezet bij liquidaties zonder proces, zoals in de Boerenoorlog (1899-1902) en bij de treinkaping te De Punt in 1977.

Sergeant Eijkelenboom, onze directe geneeskrachtige leidinggevende, heeft een passie voor pistoolschieten. Op de zondagen neemt hij alle hospikken mee naar de schietbaan, waar hij een onbeperkte hoeveelheid ammunitie geritseld heeft. De Zen van het eenhandig schieten wordt ons bijgebracht, waarbij het aankomt op ontspanning en beheersing van de ademhaling. Het wapen beweegt zich pas wanneer het schot gelost is. Urenlang oefenen wij ons in de edele kunst, en gaandeweg weten wij de dummy op dertig meter afstand zonder mankeren in het hoofd te raken. Net als in de latere computergames wordt het dodelijke effect van de kogel een abstract gegeven, en zien we het schieten als een sportief tijdverdrijf.

de BHP

De Bataljons HulpPost waar ik word tewerkgesteld en ook verblijf, is een heerlijke oase van rust temidden van het rumoer der Koninklijke Strijdkrachten. Een rumoer, dat evenwel een duidelijke functie heeft: het op afstand houden en intimideren van het Rode Gevaar. De rangorde van de acht soldaten wordt bepaald aan de hand van het aantal dienstmaanden dat zij te Seedorf hebben doorgebracht. De laatste twee maanden voor het afzwaaien wordt men genoemd: Ouwe Stomp. De nieuweling roept men aan als Bolle, een benaming gebaseerd op de bolling van de nieuwe vilten baret, die pas verdwijnt nadat er maandenlang dagelijks met kracht aan is getrokken in de richting van het rechteroor. Bolle blijft men voor de tijd van twee maanden. Dan komt de nieuwe lichting Bollen.

Een periode van tien prachtige maanden ligt voor mij. De jongens die ik leer kennen, komen uit alle streken van het land, en spreken evenzovele dialecten. Allen hebben ze wel een passie om over te praten, waardoor vele onderwerpen aan bod komen. In een gemoedelijke sfeer doden we de tijd met spelletjes. Pokeren en dobbelen om geld, maar ook de meer oubollige bordspelen. Wij tekenen het barricadespel op een stuk karton en gebruiken verschillend gekleurde pillen uit de apotheek als pionnen.

gitaar

Geregeld bespeel ik de grote blonde gitaar ter begeleiding van onze eendrachtige samenzang, doorgaans met een paar extra biertjes om de kelen te smeren. Onze gezangenbundel is het “101 Hits for Buskers”, mij geschonken door mijn lieve schoonzuster Hanneke. Frank Pronk - bijgenaamd Zappa, vanwege zijn smalle sikje - kan alle gitaarsolo’s zingen, inklusief die van Johnny Guitar (kietelaar) Watson¹. Ongeacht sekse, huidskleur, nationaliteit, rang of seksuele voorkeur behandelen wij elkaar als gelijken. Factoren die bij ons overigens alle overeenkomen.

mannen

Er wordt weleens gezegd, dat men in het leger een man wordt. Dat wil ik niet bestrijden, maar de man die ik in zo’n geval geworden zou zijn, is niet het stereotype van de man. Onze kleine hulppost is een afgesloten enclave van gelijkgestemden, tussen het massale tumult van een complete brigade. Natuurlijk drinken wij ook bier en hebben pin-ups aan de muur. Maar er is een groot verschil tussen ons en de gemene soldaat. Hij is opgeleid om oorlog te voeren met het oogmerk om schade te doen. Wij zijn geselecteerd en getraind om zorg te verlenen en lijden te verzachten.

Een lijden, waarvan het merendeel overigens bestaat uit hoofdpijn ten gevolge van overmatig alcoholgebruik. Onze bescheiden wachtkamer is veelal gevuld met brakke koppen die, als ze al wat zeggen, dit doen met een kreunend geluid. Deze gevallen zijn snel met Paracetamol af te werken. De enkeling met serieuzere klachten laten wij bij de dokter binnen. Ibuprofen is dan nog op recept.

Ons corvee bestaat voor een groot deel uit huishoudelijke taken. Vanwege het geneeskrachtig karakter van onze afdeling gelden hogere hygiënische standaarden dan in de rest van de bataljonsflat, zodat er doorgaans stevig geschrobd en ontsmet moet worden. Met Lysol en Lyorthol laten we het ruiken als een echt ziekenhuis.

hospitaal

Een klein eigen ziekenhuis voor de hele brigade staat vlak achter de kazernepoort. Het biedt ruimte aan acht patiënten, maar er is zelden een opname, daar voor serieuze gevallen een Duitse Krankenwagen of Notarzt wordt aangeroepen. Toch is het hospitaaltje doorlopend bemand door een hospik, een hospik/chauffeur en een arts, die hun tijd met volstrekt nietsdoen doorbrengen. Zelfs het poetsen wordt hun niet vergund - Duitse Profis houden het gründlich sauber. Ik meld mij aan om dag- en nachtdiensten te draaien, waarvan de laatste worden gecompenseerd met een extra vrije dag.

Wij lopen er in witte pakken in plaats van legergroen, en ook de ambulance is geschilderd in burgerkleur. De legendarische in 1947 ontworpen Citroën HY Van kenmerkt zich door de geribbelde zijpanelen en de industriële vormgeving. Ze is nog weleens te zien als frietkot of snackwagen op braderieën en markten. De chassisloze zelfdragende carrosserie en de voorwielaandrijving leiden tot een zeer lage en vlakke laadvloer, die door haar rigide laswerk een paard kan dragen. In de derde versnelling, die ook de hoogste is, bereikt ze een topsnelheid van 90 km/u. Met mijn vaste chauffeur Michiel Hoogervorst maak ik regelmatig een pleziertochtje naar Bremen, veelal voor onnodige zelfbedachte redenen, zoals aanvulling van het verbandmateriaal en de medicijnen. Op de Autobahn trekken we veel bekijks met het antieke vehikel. Toeterend scheuren ons de Duitsers voorbij met de duim omhoog.

prik

Met enig leedvermaak vaccineren we elke twee maanden de nieuwe lichting met de intramusculaire stereoprik - tetanus, difterie en polio in de ene arm, tyfus gelijktijdig in de andere. Michiel en Frank bereiden de spuiten voor, Piet Nicolai en ik jagen ze erin. Een rij van zeker honderdvijftig jongemannen staat te wachten in de sporthal, een ieder met zijn eigen postuur en branie. Het zijn de grootsten die de armspieren het hardst spannen, hetgeen de injectie aanzienlijk bemoeilijkt. Piet dringt aan op het gebruik van dunnere naalden, die echter het risico op afbreken verhogen. Wij maken dat eenmaal mee, en zulks vergalt het plezier toch een weinig.

schnitzel

Buiten de woensdagen, wanneer de pot Nasi Goreng schaft - door ons genoemd: blauwe hap, vanwege het veel te hard gekookte ei - ziet men ons zelden in de grote eetzaal. Wij gaan zes dagen in de week uit eten. Is het niet in het nabije dorp Zeven, dan is het in een van de drie Militaire Tehuizen. Protestant, Katholiek of Humanistisch, de PMT, KMT en HMT zijn gezellige kroegen net buiten het terrein, waar je ook een goede maaltijd kan bekomen tegen geringe kosten. Onze favoriet is de Humanistische schnitzel, maar voor de variatie eten we de Katholieke karbonade of de Protestantse bal. Ongeacht de levensbeschouwelijke richting zijn het mannenkroegen waar het bier rijkelijk vloeit en de spiritualiteit zich slechts in de vorm van alcoholmoleculen openbaart. Het fluitje pils kost DM 0,30.

Op het kazerneterrein bevindt zich de WZZ-winkel, waar wij ons overschot aan geld kwijt kunnen raken. Zonder BTW en winstmarge betalen we voor alles de helft. Broodroosters en koffiezetters gaan als warme broodjes, daar elk peloton zich een gemeenschappelijke ontbijthoek inricht op de slaapzaal. Ik koop een Pentax Auto 110 met drie lenzen, een goldplated Citizen armbanduurwerk en pak hem beet 100 LP’s.

De groep van acht verandert elke twee maanden. Gaan er weg, dan komen er bij, en zo verander ik ongemerkt van een Bolle in een Ouwe Stomp. In mijn tijdvenster van tien maanden schuift de groep langzaam op. De ouden zijn verdwenen, en vele nieuwe hebben hun plaatsen ingenomen. Wat is gebleven en blijkbaar door de ouden op de jongen wordt doorgegeven, is de vriendelijke, broederlijke sfeer. Op 1 maart 1980 kom ik de dienst uit met meer zelfvertrouwen en aandacht voor anderen. Tot dusver waren dat uitsluitend mannen, maar daar zal spoedig verandering in komen. Tijdens een lang verlof in december heb ik reeds enige woorden gewisseld met de vrouw die eerlang mijn kinderen zal baren.

1. Johnny Guitar Watson - A Real Mother For Ya