In Unguento Veritas
kletskoppen
Ik gaf hem vaak zijn werktuig aan wanneer de fietsen op de kop gingen. Werd het ritueel van wind en water reeds alhier beschreven, er is meer aan een rijwiel dan alleen de banden. De Sachs Torpedo-achternaaf met ingebouwde terugtraprem was een wonder van vernuft. In het inwendige bewogen zich, als een planetarium in miniatuur, de pallen, veren, tandkransen en glijvlakken - wachtend op het signaal van de pedalen om in een mum van tijd het stalen ros tot staan te brengen. Mijn drieste broeder Jacob kon daarbij meterslange slipsporen produceren, mits buiten het zicht van Vader.
Wordt tegenwoordig de binnennaaf in haar geheel vervangen, hij nam haar uiteen in al haar onderdelen, die hij rangschikte op een oud Gereformeerd Gezinsblad in volgorde van binnenkomst. Met benzine schoon gekwast en voorzien van zeer weinig olie - de blokken moesten immers droog en stroef blijven - werd alles weer nauwgezet teruggeplaatst, last out, first in. De test geschiedde op gevoel: het wiel tussen beide handen ronddraaiend, werd het met een ferme tegengestelde ruk aan het tandrad tot stilstand gebracht.
Een ketting werd haast nooit vervangen, maar rekte wel uit in het gebruik. Was de marge van de spanners niet meer toereikend, dan moest ze worden ingekort. De sluitschakel was soms moeilijk te vinden onder de laag van vervuilde olie, waarbij mijn kleine handjes en scherp kinderoog goed van pas kwamen. In haar volledige lengte uitgespreid op twee kranten besmeurde ze de stichtelijke paragrafen met heidense zwartheid. Samen hanteerden wij de benzinekwast, teneinde haar te verlossen van alle ongerechtigheid. Met hamer en drevel werd de overtollige schakel meedogenloos verwijderd en spoedig nam ze haar plaats weer in op de kamraderen, gezalfd met gouden motorolie en strakgetrokken door de kettingspanners aan beide vorkeinden, die opnieuw ruimte hadden voor hun spannende functie.
De lagers van voorwiel, trapas en balhoofd bevatten talloze stalen kogeltjes die ik mocht verzamelen in een oude doek, als kleine uit hun baan gebrachte planeetjes. De meeste bleven braaf liggen, maar enkele weglopertjes rolden van hun plaats, zich verbergend in de voeg tussen de grijze trottoirtegels. Laat ze maar gaan, zei Vader, want hij had er nog genoeg. Met de vinger vulde hij de schone kogelbaan met nieuw lagervet, waarin ik een voor een mijn kleine ijzeren vriendjes terugplaatste, dicht tegen elkaar tot de cirkel rond was. Bedekt met nog een vette laag, werden ze opgesloten met de binnenring, niet te strak want dan was er geen beweging meer mogelijk, niet te los want dan kregen ze te veel vrijheid. Vader noemde het speling, wat voor een kind hetzelfde is.
Dan gingen we onze handen wassen, met koffiedik en groene zeep. Moeder schonk ons thee met heel veel suiker en melk, en serveerde trots haar zelfgebakken kletskoppen. Soezen eigenlijk, maar ze wilden niet omhoogkomen.
